Wilma en John tijdens de kerstviering van CROW.

Mij is gevraagd terug te blikken op zeven jaar programmadirecteurschap KpVV. Niet mijn sterkste kant, terugblikken bedoel ik, omdat ik gewend ben vooruit te denken en nog wel eens vergeet stil te staan bij het nu, laat staan het verleden. De gestelde vraag dwingt me om terug te kijken en uiteraard doe ik dat graag.
 

Meepraten over programmering

Toen ik zeven jaar geleden begon, was er vanuit de financiers best wat kritiek op het KpVV-programma. Enerzijds vonden ze – lees: de stuurgroep – dat de aansturing wel wat strakker kon en anderzijds dat het programma wel wat beleidsrelevanter mocht zijn. Er was net een nieuwe stuurgroep samengesteld, het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat was als partner uit de programmaraad gestapt, het programma was nu echt van de decentrale overheden. Overigens is IenW wel in de programmaraad gebleven, evenals een afvaardiging van gemeenten/VNG, waterschappen (later niet meer) en onderwijsinstellingen. Daar zat – en zit – de gedachte achter dat alle overheden moeten kunnen meepraten over de programmering, want alleen dan krijg je een beleidsrelevant programma. De financiers, te weten vervoerregio’s en provincies/IPO, vormden de stuurgroep.
 
De rolverdeling was dat in de programmaraad het gesprek werd gevoerd over de inhoud, de stuurgroep lette op de besteding van de middelen. Naar aanleiding van een notitie over de zogenaamde ‘governance’ van het KpVV-programma, is ook een onderzoeksadviesraad opgericht. Deze bestaat uit zusterkennisinstellingen met als bedoeling om elkaars programmering af te stemmen, in voorkomende gevallen samen te werken (zo levert CROW-KpVV de jaarlijks cijfers over het regionaal ov aan KiM als input voor het Mobiliteitsbeeld) en nieuwe ontwikkelingen te bespreken die mogelijkerwijs zouden kunnen leiden tot nieuwe thema’s. Een voorbeeld daarvan is het thema ‘brede welvaart’. Recenter hebben we het gehad over ‘weerbare bereikbaarheid en infrastructuur’ en natuurlijk over ‘artificial intelligence’.
 

Strategiedocument en jaarprogramma

De werkwijze was helder: aan het begin van de (vierjarige) cyclus werden in het strategiedocument de meerjarige thema’s vastgelegd waarop het programma zich zou gaan richten. Elk jaar werden de thema’s in dialoog met het veld vertaald naar een jaarprogramma voor het volgende jaar. De programmaraad fungeerde daarin als condensatiepunt en de afzonderlijke leden vormden elk een duo met de thematrekker vanuit CROW, met als bedoeling om samen de kennnisvragen te formuleren of in elk geval elke thematrekker een sparringspartner te geven. CROW voerde het jaarprogramma vervolgens uit. In de tweede helft van april begon dan weer de programmeringscyclus voor het volgende jaar.
 
Het strategiedocument zorgde voor een stabiele basis, maar liet tegelijkertijd ruimte voor nieuwe ontwikkelingen en inzichten. De financiële ruimte daarvoor werd gemaakt door elk jaar een (klein) deel van het budget vrij te houden. Het beste voorbeeld van hoe dat werkt is de coronacrisis, deze heeft een directe invloed gehad op de programmering in de jaren 2020 en 2021. Onder andere is daar de scenariostudie uit voortgekomen naar de structurele effecten van de crisis op mobiliteit. Een interessante studie, uitgevoerd in nauwe samenwerking met vele partijen. Over de inhoud van die studie: in alle scenario’s kwam naar voren dat met name het regionale ov nog lange tijd met een terugval van de vraag te maken zou krijgen. Door de omzetting van KpVV naar een subsidie – een ingewikkeld proces dat twee jaar in beslag heeft genomen – was deze werkwijze helaas niet vol te houden.
 

Van modaliteiten naar thema's

De behoefte aan meer beleidsrelevantie maakte dat het aantal thema’s zich uitbreidde: traditioneel legde het KpVV-programma het accent op de modaliteiten, vooral collectief vervoer en fiets. De voetganger was in mijn begindagen geen modaliteit, inmiddels is het een volwaardige vervoerwijze – en thema - geworden met een mooie ondersteunende kennisontwikkelingsagenda. Collectief vervoer heeft zich ontwikkeld tot publieke mobiliteit, een beweging die overigens reeds was voorzien in het strategiedocument. Inmiddels zijn er over publieke mobiliteit al verschillende inspirerende kenniscafés georganiseerd. Hier vindt kennisontwikkeling plaats door kennisdeling.
 
Het thema ‘integrale bereikbaarheid’ is verbreed naar ‘brede welvaart’. Binnen dat thema proberen we onder andere in een Community of Practice het begrip handen en voeten te geven voor praktisch gebruik door decentrale overheden. Het thema ‘slimme mobiliteit’ is naar aanleiding van de Krachtenbundeling opgenomen in het programma (terug van weggeweest) vanuit de gedachte dat het thema niet eenzijdig kan worden opgevat als een technology push vanuit de private sector, maar juist ook kan worden ingezet ten behoeve van de maatschappelijke opgaven. Inmiddels is ‘slimme mobiliteit’ een volwassen thema , met een belangrijke internationale component. De samenhang tussen mobiliteit en ruimtelijke ontwikkeling heeft in de loop der jaren een steeds prominentere plaats gekregen in het programma en is nu niet meer weg te denken in vele projecten en activiteiten.
 

Drie categorieën kennis

De kennisportefeuille heb ik altijd vanuit drie categorieën benaderd: in de eerste plaats de basisinformatievoorziening, zoals de Staat van het openbaar vervoer, OV-Klantenbarometer, diverse monitors zoals die voor de Regionale Mobiliteitsprogramma’s, deelmobiliteit. Prachtige kennisproducten en gebeurtenissen waarop onze netwerkpartners kunnen blijven rekenen en waarbij we in toenemende mate duiding proberen te geven aan de inhoud van de basisinformatie, zodat we de decentrale overheden nog beter en actiever kunnen ondersteunen. En vergeet niet de spin-off naar diverse niet meer weg te denken congressen zoals de Dag van het OV en het Congres Duurzame Mobiliteit.
De tweede categorie kennis is de thematische kennisontwikkeling (op diverse thema’s zoals toegankelijkheid, verkeersveiligheid, slimme mobiliteit, brede welvaart, duurzame mobiliteit, publieke mobiliteit, ruimte en mobiliteit, et cetera) die veelal plaatsvindt binnen community's van experts en ‘gespecialiseerde’ beleidsmakers. Het is belangrijk dat elke thematrekker het vertrouwen geniet binnen zijn eigen thematische community en dat zit doorgaans heel goed. Tegelijkertijd ligt daar altijd op de loer dat de kennisontwikkeling te weinig in verbinding plaatsvindt met andere thema’s – en dus andere community's. Daar ligt nog een mooie uitdaging voor de nabije toekomst.  
De derde categorie is de kennisontwikkeling die aan de ‘voorkant’ zit van maatschappelijke ontwikkelingen. Voorbeelden daarvan zijn de eerder genoemde scenariostudie naar de structurele invloed van de corornacrisis op mobiliteit, de whitepaper over de invloed van geautomatiseerd rijden op de inrichting van wegen, de studie naar de verdelingseffecten van de vlakke kilometerheffing en de vervolgstudie daarop naar de effecten van een prijs op de toegang met de auto tot (grote) steden.
 

KpVV meer dan een fonds

Hoewel het KpVV-programma inmiddels is omgevormd tot een subsidieprogramma en er daarmee in formele zin meer afstand is gekomen tussen de financiers (provincies/vervoerregio’s) en uitvoerder (CROW), is het programma in de loop der jaren veel meer gebleken dan een fonds: het biedt een georganiseerde verbinding met beleidsmakers en kennispartners. Het is daarmee een waardevol vehikel voor een ‘voortdurende’ dialoog en krachtige vraagarticulatie. Daarmee wordt geborgd dat de kennis die wordt ontwikkeld en toegepast relevant is en blijft voor de beleidsontwikkeling en -toepassing bij de decentrale overheden.  
 
Ik kijk met trots terug. Uiteraard is het KpVV-programma nog niet klaar. Eigenlijk nooit. Maar het is nu aan mijn opvolger om het weer nieuwe energie te geven en zijn/haar eigen ideeën vorm te geven voor een beleidsrelevant programma. En dat gaat ongetwijfeld helemaal goed komen.
 
Dank aan iedereen voor de samenwerking.
 
John Pommer